کولیک شیرخوارگی

مقدمه:
کولیک شیرخوارگی یک حالت شایع در دوره شیرخوارگی است که در 10 تا 30 درصد شیرخواران دیده می شود. این اختلال در تمام رده های اجتماعی دیده شده و جنسیت، وضعیت اقتصادی، محل زندگی (شهر یا روستایی) در ایجاد آن دخالتی ندارد.
کولیک شیرخوارگی در شیرخواران سالم و به صورت ناگهانی و با گریه های شدیدمی باشد. که معمولاً از هفته دوم زندگی شروع شده و با علایم دیگر از قبیل قرمز شدن صورت، جمع کردن پاها به سمت شکم و خروج گاز همراه است. معمولاً حملات ناگهانی گریه برای 2 تا 20 دقیقه طول کشیده و به صورت ناگهانی خاتمه می یابد.
فرم کلاسیک کولیک شیرخوارگی بر اساس قانون سه می باشد که در آن مدت حملات گریه حداقل سه ساعت در روزه بوده، حداقل سه روز در هفته تکرار می شود و حداقل سه هفته تداوم دارد و معمولاً در سن سه ماهگی خودبخود بهبود می یابد.
معمولاً شدت حملات در هفته ششم تولد افزایش می یابد و بیشتر این حملات در اواخر عصر و هنگام غروب می باشد.
این مشخصه ها در افتراق کولیک شیرخوارگی از دیگر اختلالات شدیدتر از قبیل ریفلاکس گاستروازوفازیال، عفونت ها از قبیل عفونت ادراری، اوتیت میانی، آلرژی به شیرگاو، اینواژیناسیون کمک کننده می باشد.
پاتوژنز:
علیرغم شیوع بالای کولیک شیرخوارگی، مکانیسم اصلی این اختلال هنوز مشخص نشده است و علل متعددی را در ایجاد آن دخیل می دانند.
آنچه مسلم است فاکتورهای مختلفی (فاکتورهای گوارشی از قبیل حساسیت به مواد غذایی، تولید گاز در روده، افزایش حرکت روده، فاکتورهای هورمونی و فاکتورهای غیر گوارشی شامل تاثیر رفتاری والدین و مشکلات ناشی از ارتباط بین شیرخوار و والدین) در بروز این وضعیت دخالت دارند.
علل گوارشی:
- اشکالات تغذیه ای:
به نظر میرسد روش های نامناسب تغذیه ای از قبیل تغذیه با بطری، تغذیه در وضعیت خوابیده، خارج نشدن هوای بلعیده شده زمان تغذیه پس از شیرخوردن در ایجاد کولیک شیرخوارگی دخالت داشته باشند.
تغذیه با شیرمادر در 6ماه اول زندگی در کاهش کولیک شیرخوارگی موثر است و مصرف شیرخشک باعث افزایش کولیک شیرخوارگی می شود.
- آلرژی غذایی:
بر اساس مطالعات متعدد، یکی از علل ایجاد کولیک شیرخوارگی، حساسیت غذایی است. تقریباً 25درصد شیرخواران با علایم متوسط تا شدید آلرژی به شیر گاو، کولیک وابسته به شیرگاو دارند.
طی مطالعات انجام شده، مصرف شیرهیپوآلرژن در کاهش کولیک شیرخوارگی در شیرخوارانی که شیرخشک مصرف میکنند موثر است و در شیرخوارانی که از شیرمادر استفاده می کنند حذف شیرگاو باعث کاهش دفعات کولیک شیرخوارگی می شود.
طی یک مطالعه انجام شده در سال 2006 میلادی جایگزینی شیرخشک با شیرخشک حاوی پروتئین نسبتاً هیدرولیزه، کاهش مقدار لاکتوز و اضافه کردن گالاکتوالیگوساکاریدو فروکتوالیگوساکارید به صورت قابل توجهی باعث کاهش کولیک شیرخوارگی گردید.
- ریفلاکس گاستروازوفاژیال:
ممکن است یکی از علل احتمالی کولیک شیرخوارگی ریفلاکس گاستروازوفاژیال باشد. مطالعات کمی در این مورد انجام شده است و بر اساس نتایج حاصله، در ریفلاکس گاستروازوفاژیال بدون رگورژیتاسیون، ریفلاکس یک عامل مهم و شایع کولیک شیرخوارگی نیست و ارتباط واضحی بین ریفلاکس اسید و کولیک شیرخوارگی وجود ندارد.
- سوء جذب لاکتوز:
تعدادی از شیرخواران در مراحل اولیه زندگی، کمبود فیزیولوژیک آنزیم های روده از قبیل لاکتاز را دارند و درنتیجه مقداری از لاکتوز به روده بزرگ می رسد و توسط لاکتوباسیل ها و بیفیدوباکترها تخمیر شده و تولید هیدروژن و اسید لاکتیک می کنند. تولید سریع هیدروژن در روده بزرگ باعث دیستانسیون کولون شده و فشار اسمزی ناشی از لاکتوز و لاکتیک اسید باعث جذب آب و افزایش دیستانسیون می شود.
یک سری مطالعات انجام شده نشان دهنده افزایش سطح هیدروژن تنفسی بوده و در سایر مطالعات، تصاویر رادیوگرافی طبیعی بوده و نشان دهنده افزایش گاز در دستگاه گوارش نبوده است.
به نظر می رسد در شیرخوارانی که عدم تحمل لاکتوز دارند، کاهش مقدار لاکتوز باعث کاهش علایم کولیک شیرخوارگی می شود.
- هورمون های دستگاه گوارش:
در دستگاه گوارش هورمون های متعددی از جمله پپتید روده ایی وازواکتیو (VIP)، گاسترین، موتیلین، گرلین(ghrelin) وجود دارند که باعث تنظیم حرکت دستگاه گوارش می شوند.
از بین این هورمون ها، موتیلین در ایجاد کولیک شیرخوارگی نقش بیشتری دارد. غلظت سرمی این هورمون در شیرخواران با کولیک شیرخوارگی بالاتر است و باعث افزایش سرعت تخلیه معده، افزایش پریستالسیس روده کوچک می شود.
- موتیلیتی دستگاه گوارش:
یکی از مکانیسم های ایجاد کولیک شیرخوارگی، اختلال موقتی در سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک دستگاه گوارش است که باعث دیس موتیلیتی می شود.
استفاده از داروهای آنتی اسپاسمودیک از قبیل دی سیکلومین بر همین اساس بوده است. البته مشخص نیست تاثیر دی سیکلومین از طریق شل کردن ماهیچه های کولون و یا تاثیر سداتیو بر روی سیستم عصبی مرکزی است و امروزه استفاده از این دارو در شیرخواران به خاطر عوارض مرکزی و دپرسیون تنفسی محدود شده است.
- میکروفلورای دستگاه گوارش:
- لاکتوباسیل یک باکتری گرم مثبت، بی هوازی و غیر پاتوژن است که در تکامل سیستم ایمنی موضعی و سیستمیک نقش اساسی دارد. بر اساس مطالعات انجام شده سطح لاکتوباسیل در روده شیرخواران با کولیک شیرخوارگی از شیرخواران سالم کمتر است. همچنین استفاده از پروبیوتیک ها در شیرخواران با کولیک شیرخوارگی، باعث کاهش حملات می شود. بر این اساس، لاکتوباسیل دستگاه گوارش در کاهش دفعات کولیک شیرخوارگی نقش دارد.
- فاکتورهای غیر گوارشی:
کولیک شیرخوارگی به عنوان اولین مشکل رفتاری که ناشی از اختلالات ارتباطی بین شیرخوار و محیط است، در نظر گرفته می شود.
به نظر می رسد استرس های زمان زایمان، کم تجربه بودن والدین و بخصوص مادر در زمان زایمان و پس از زایمان، سطح تحصیلات مادر، سن والدین و فاکتورهای دیگر در ایجاد کولیک شیرخوارگی نقش داشته باشند.
بر اساس یک سری مطالعات، اختلالات فیزیولوژیک در ایجاد کولیک شیرخواری دخالت دارد. به عنوان مثال در یک بررسی بر روی 58 شیرخوار با کولیک شیرخوارگی، کاهش انقباض کیسه صفرا مشاهده گردید.
همچنین نتایج یک سری مطالعات نشان دهنده ارتباط کولیک شیرخوارگی بازمان قاعدگی در مادر است که به نظر می رسد تغذیه نامناسب شیرخوار در زمان قاعدگی باعث بروز علایم شود.
همچنین مصرف دخانیات توسط مادر باعث افزایش ریسک کولیک شیرخوارگی به دو برابر می شود. مصرف شکلات و آب میوه زیاد توسط مادر نیز باعث افزایش شدت کولیک شیرخوارگی شده که علت آن مشخص نیست.
تشخیص و تشخیص های افتراقی:
هر چند کولیک شیرخوارگی به طور شایع در شیرخواران اتفاق می افتد و معمولاً خودبخود برطرف می شود علل ارگانیک نیز می توانند باعث بیقراری و گریه شیرخوار شوند.
علل ارگانیک معمولاً در کمتر از 5 درصد موارد باعث کولیک شیرخوارگی می شوند ولی از اهمیت زیادی برخوردارند و در صورت عدم تشخیص ممکن است باعث عوارض شدیدی بشوند.
درگیری سیستم عصبی مرکزی (مثل مالفورماسیون کیاری تایپ 1، میگرن شیرخواری و هماتوم ساب دورال)، دستگاه گوارش (شامل یبوست، عدم تحمل شیرگاو، ریفلاکس گاستروازوفاژیال، عدم تحمل لاکتوز و فیشور آنال)، عفونت (شامل مننژیت، اوتیت میانی، عفونت دستگاه ادراری) صدمه به شیرخوار، جسم خارجی در چشم، شکستگی استخوان جزو علل ارگانیک کولیک شیرخواری هستند.

درمان:
هر چند کولیک شیرخوارگی روی سلامتی شیرخوار تاثیر نمی گذارد ولی باعث نگرانی عمده ای در والدین می شود.
به همین دلیل توضیح به والدین در مورد پیش آگهی آن باعث اطمینان خاطر شده و از شدت نگرانی آنها می کاهد. ذکر این نکته جهت والدین حائز اهمیت است که افزایش اضطراب و نگرانی والدین می تواند باعث افزایش کولیک شیرخوارگی بشود.
تغذیه:
با توجه به اینکه بر اساس یک سری مطالعات، کولیک شیرخوارگی در شیرخوارانی که شیرمادر می خورند کمتر است توصیه می شود شیرمادر تداوم یابد و به هیچ عنوان توسط شیرهای هیپوآلرژن جایگزین نشود.
در شیرخوارانی که از شیرخشک استفاده می کنند، جایگزینی شیرخشک با شیرهای هیپوآلرژن و یا شیرخشک حاوی لاکتوباسیل ممکن است باعث کاهش شدت کولیک شیرخوارگی بشود. البته شیرهای با پروتئین سویا تاثیر چندانی در کاهش کولیک شیرخوارگی نداشته و به عنوان روش درمانی توصیه نمی شود.
درمان های دارویی:
در درمان کولیک شیرخوارگی داروهای متعددی استفاده شده اند که اکثراً یا تاثیر چندانی نداشته اند و یا با عوارض قابل توجه همراه بوده اند. یکی از انواع داروهایی که در کاهش علایم کولیک شیرخوارگی مفید است داروهای آنتی کولینرژیک است. از شایع ترین این داروها، دی سیکلومین است که باعث بهبود علایم می شود ولی با عوارض متعدد از جمله آپنه همراه است و در شیرخواران زیر 6ماه توصیه نمی شود.
Simethicone داروی ایمنی است که باعث کاهش گاز دستگاه گوارش می شود. البته در اکثر مطالعات انجام شده این دارو تاثیر چندانی درکاهش علایم کولیک شیرخوارگی ندارد.
از داروهای دیگر می توان به Cimetropium bromide اشاره کرد. این دارو که از مشتقات نیمه صناعی اسکوپولامین است باعث مهار رقابتی گیرنده های موجود در ماهیچه های دستگاه گوارش شده و در نهایت از انقباض آنها جلوگیری می کند. این دارو باعث کاهش زمان حملات می شود ولی از تعداد حملات جلوگیری نمی کند.
داروی Gripe water شامل ترکیباتی می باشد که ممکن است باعث کاهش علایم شود ولی ترکیبات موجود در دارو می تواند باعث عوارض شود.
درنهایت با توجه به کولیک شیرخوارگی و پیش آگهی مطلوب آن ، و تاثیر محدود و موقتی داروها، استفاده زیاد درمان های دارویی توصیه نمی شود.

دکتر ناصر هنر

تماس با ما

انجمن پزشکان کودکان فارس

شیراز - بیمارستان نمازی - طبقه دوم - دفتر گروه اطفال

071-36474298

آمار بازدیدکنندگان

امروز233
دیروز380
این هفته613
این ماه6196
کل216624

13
آنلاین